Με αφορμή την επίσκεψη του Δημήτρη Παπαστεργίου στις φυλακές Τρικάλων, θυμόμαστε ένα έργο που έκανε τους τοίχους να μιλήσουν
Φωτογραφία: Από το ντοκιμαντέρ «Σιωπηλός Μάρτυρας», στις παλιές φυλακές Τρικάλων – ένας χώρος που μετατράπηκε από σύμβολο εγκλεισμού σε πεδίο μνήμης και περισυλλογής.
Με αφορμή την πρόσφατη επίσκεψη του Δημάρχου Αθηναίων Δημήτρη Παπαστεργίου στις φυλακές Τρικάλων, για να παρακολουθήσει τη θεατρική παράσταση των κρατουμένων, επιστρέφουμε σε ένα κινηματογραφικό έργο που συνδέθηκε βαθιά με αυτόν τον χώρο: τον «Σιωπηλό Μάρτυρα» του Τρικαλινού σκηνοθέτη Δημήτρη Κουτσιαμπασιάκου.
Ο δημιουργός από το Αρματολικό
Ο Δημήτρης Κουτσιαμπασιάκος γεννήθηκε στο Αρματολικό Τρικάλων και συγκαταλέγεται στους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες της σύγχρονης ελληνικής κινηματογραφίας. Απόφοιτος του περίφημου VGIK της Μόσχας, διδάσκει σήμερα σκηνοθεσία στο Τμήμα Κινηματογράφου του ΑΠΘ.
Με σταθερή ματιά στραμμένη στους ανθρώπους της περιφέρειας και στον ρυθμό της καθημερινότητας, ο Κουτσιαμπασιάκος έχει υπογράψει ταινίες όπως «Ο Μανάβης», «Η Υφάντρες», «Daniel ’16» και «Τα Τέρματα του Αυγούστου». Το έργο του διακρίνεται για την ειλικρίνεια, την ανθρωπιά και την κινηματογραφική του απλότητα – μια τέχνη που καταγράφει χωρίς φτιασίδια, αλλά με ουσία.
Ένα ντοκιμαντέρ για τις φυλακές που έγιναν μνήμη
Στον «Σιωπηλό Μάρτυρα» (2016), ο σκηνοθέτης στρέφει τον φακό του στις παλιές φυλακές Τρικάλων – ένα ιστορικό κτίριο που για δεκαετίες υπήρξε σημείο εγκλεισμού, αλλά και προσωπικής λύτρωσης για πολλούς.
Ο φακός του Κουτσιαμπασιάκου περιηγείται στα κελιά, στους θαλάμους και στους διαδρόμους του παλιού σωφρονιστικού ιδρύματος. Δεν αναζητά το εντυπωσιακό ή το σκληρό. Αναζητά το αληθινό. Οι τοίχοι, οι ήχοι και τα βλέμματα των ανθρώπων που πέρασαν από εκεί μιλούν από μόνα τους – χωρίς να χρειάζονται λόγια.
Μέσα από μαρτυρίες πρώην κρατουμένων και σωφρονιστικών υπαλλήλων, ξεδιπλώνεται μια σιωπηλή αλλά ισχυρή αφήγηση για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τη μετάνοια και τη δύναμη της μνήμης. Ο σκηνοθέτης αντιμετωπίζει τον χώρο με σεβασμό, σχεδόν με ευλάβεια, μετατρέποντάς τον σε τόπο περισυλλογής.
Η σιωπή ως πρωταγωνίστρια
Ο τίτλος του έργου δεν είναι τυχαίος. Ο «Σιωπηλός Μάρτυρας» δεν προσπαθεί να εξηγήσει ή να συγκινήσει. Προσπαθεί να θυμίσει. Η σιωπή γίνεται το βασικό εργαλείο αφήγησης. Στους ήχους του κενού κτιρίου, στα χρώματα των φθαρμένων τοίχων και στα πρόσωπα όσων επιστρέφουν για να θυμηθούν, η κάμερα βρίσκει την αλήθεια που ο χρόνος άφησε πίσω.
Ο Κουτσιαμπασιάκος κινηματογραφεί τον χώρο σαν να αφουγκράζεται μια εξομολόγηση. Με ρυθμό σχεδόν ποιητικό, μετατρέπει το ντοκιμαντέρ σε μια πράξη τιμής προς τους ανθρώπους που έζησαν τη δική τους δοκιμασία μέσα στα τείχη των φυλακών Τρικάλων.
Από τα Τρίκαλα στον κόσμο
Αν και βαθιά ριζωμένο στον τόπο μας, το έργο του Κουτσιαμπασιάκου έχει οικουμενική απήχηση. Η ματιά του αναδεικνύει το τοπικό ως πανανθρώπινο: τη ζωή, την ενοχή, τη συγχώρεση, την ανάγκη του ανθρώπου να θυμάται. Ο «Σιωπηλός Μάρτυρας» είναι ένα έργο που ξεκινά από τα Τρίκαλα, αλλά μιλά για όλους.
Μια υπενθύμιση από τον τόπο μας
Σήμερα, σχεδόν δέκα χρόνια μετά την πρώτη του προβολή, ο «Σιωπηλός Μάρτυρας» παραμένει ένα από τα πιο σημαντικά ντοκιμαντέρ που έχουν γυριστεί ποτέ για την πόλη. Ένα έργο που δείχνει πως ακόμη και οι πιο σκοτεινοί τόποι μπορούν να μεταμορφωθούν σε φως, όταν υπάρχει ένας δημιουργός που ξέρει να ακούει.